SOUTH AFRICA

KETOSE EN VETTIGE LEWER

Dr Chris van Dijk

Ketose is ‘n toestand wat meer algemeen in die eerste 2 weke na kalwing voorkom en dit kom ook baie keer sekondêr tot ander gesondheidstoestande voor. Die toestand ontstaan as gevolg van ‘n verhoogde aansameling van ketoonliggaampies in die bloed. Ketoonliggaampies (bottersuur, asetoasynsuur en asetoon) word geproduseer as gevolg van ‘n oormatige afbreek van liggaamsvet. Laasgenoemde vind plaas as gevolg van verlaagde bloedglukosevlakke (energietekort)

Kliniese tekens is nie baie spesifiek nie maar verlaagde voerinname, lusteloosheid of selfs senuweeagtigheid mag dui op ‘n moontlikheid van ketose. Sou daarvoor getoets word sal ketone (asetoasynsuur) ook in die urine of melk aangetref word. ‘n Asetoonreuk van die koei se asem is ook opmerklik.

Van die gevolge van ‘n ketose is ‘n afname in melkproduksie, verhoogde insidens van ander probleme peripartaal soos plasentale retensie, metritis, verlaagde reproduksie (swak of geen hittes, onewe hitte-intervalle, sistiese eierstokke ensovoorts). Voortydige uitskot uit die kudde en ekonomiese verliese is ander gevolge.

‘n Toestand feitlik sinoniem met ketose is vettige lewer. Vettige lewer word gekenmerk deur verlaagde lewerfunksie en verlaagde prestasie (produksie en reproduksie). Diere met vettige lewer herstel ook moeilik van ander toestande of siektes.

Beide ketose en vettige lewer ontstaan as gevolg van ‘n negatiewe energie balans in veral die eerste 2 weke na kalwing met ‘n oormatige mobilisering van liggaamsvette. Die sleutel tot voorkoming van hierdie toestande is: VOERINNAME en dan wel ook die inname van ‘n korrek gebalanseerde rantsoen.

Toestande wat voerinname negatief mag beïnvloed en waaraan aandag geskenk moet word is die volgende: voere moet vrylik (ad lib) beskikbaar wees (pasgekalfde koeie kan liewer 10% oorvoer as ondervoer word), voldoende kripspasie is noodsaaklik, vars voer moet altyd beskibaar wees en diere moet aangepas wees by die rantsoen (hierdie proses moet alreeds in die droëtydperk begin) en vars water moet ten alle tye beskikbaar wees.

Liggaamskondisie speel ook ‘n belangrike rol in die verloop van hierdie toestande. Die ideaal is dat koeie afgedroog moet word, ten minste 60 dae voor kalwing met ‘n kondisietelling van 3,5 tot 3,75. Hierdie kondisie moet behou word gedurende die droëtydperk. Die koei in die droë tyd behoort dus net op ‘n onderhoudsrantsoen te wees.

Verskeie voerbyvoegsels kan ook as hulpmiddel dien om die toestande te voorkom. Produkte soos propileenglikol, niasien, giskulture en rumen beskermende aminosure kan met groot vrug gebruik word om ketose en  vettige lewer te voorkom. Kontak gerus u voedingskundige vir meer besonderhede.

Opsommend kan dit gemeld word dat ketose en vettige lewer minimaal in goed bestuurde kuddes voorkom. Koeie moet so bestuur word om maksimale voerinname en minimale stres te verseker en sodoende ketose en vettige lewer tot ‘n minimum te beperk.

Disclaimer: Zoetis takes no responsibility for any claims that may arise from information contained in this information sheet. Individual situations may vary from location to location and it is recommended that you consult your veterinarian before any management or treatment decisions are implemented.

Vrywaring: Zoetis neem geen verantwoordelikheid vir enige eise wat mag voortspruit uit inligting vervat in hierdie inligtingsdokument. Individuele situasies varieer van plek tot plek en dit word voorgestel dat u eers u veearts kontak alvorens enige bestuurs- of behandelingsbesluite geïmplementeer word.